Người Đàn Bà Hỏa Diệm Sơn

(trích từ trang http://www.vietnamreview.com/ )

Những tiểu thuyết của Dương Thu Hương không xuất hiện tại Việt Nam mà ở các nước ngoài. Găp gỡ môt người đàn bà đối kháng, giữa sự dấn thân và văn chương.

Viết bởi Claire Devarrieux.
Báo Quotidien, số ra ngày 09.02.2006.
Người dịch: Trần Mộng Lâm
©Vietnam Review

Hình: Nhà Văn Dương Thu Hương.

Dương Thu Hương là tiểu thuyết gia phái nữ được người ta biết đến nhiều nhất trên thế giới. Từ khi bà bị tù trong 9 tháng trời vào năm 1991, chỉ được thả ra nhờ sự can thiệp của các nhà tai mắt Tây Phương, bà không còn được người ta cho in tác phẩm trong nước. Bà sống tại Hanoi. Bà không bị quản thúc tại gia nếu hiểu theo nghĩa đen, người giúp bà phiên dịch, ông Phan Huy Đường muốn nói rõ như vậy: «Bà được đi lại tùy thích nhưng luôn luôn có hai ông cớm túc trực ngày đêm trước nhà bà, hạch hỏi khách viếng thăm, báo cáo các lời nói chuyện. Bà chẳng còn gì là đời sống riêng tư »

Dương Thu Hương , sinh năm 1947, bị đuổi khỏi đảng Cộng Sản và đồng thời Hội Nhà Văn vào năm 1990. Người ta kết tội bà ở những chủ trương bất tôn sùng hình tượng, tìm kiếm một sự Tự Do. Người phiên dịch của bà nói: «Xã hôi Khổng giáo không có chỗ nào dành cho một người đàn bà. Trong chiến tranh, người nữ được biểu hiện gây cảm súc, nhưng sau đó họ muốn bà ta trở về với cái xó bếp». Trong chiến tranh, ra chiến trận năm 20 tuổi, Dương Thu Hương đã phụ trách một nhóm các nghệ sỹ kích động.

Bà hiện ở Paris để ra mắt tác phẩm Terre Des Oublis (Chốn Vắng). Bà ta tươi cười, vui vẻ. Rồi bỗng nhiên bà thốt ra những lời nóng bỏng.

Kể từ khi nào bà có ý nghĩ về «Terre Des Oublis» (Chốn Vắng) ?

Câu chuyện này vẫn có đó từ lâu rồi, bối cảnh là tỉnh Quảng Bình (để cho chúng tôi dễ hiểu, Dương Thu Hương đã ghi trên một mảnh giấy: Quảng Bình là một tỉnh thuộc miền Trung, trong chiến tranh là một tuyến đầu), cũng như Tiểu Thuyết Vô Đề và Myosotis (Lưu ly). Tôi viết Tiểu Thuyết Vô Đề như là trả một mối nợ đối với những người bạn đã chết của tôi. Mỗi một cuốn sách này là một mảnh ký ức nó ám ảnh tôi. Những chuyện này nằm đầy áp trong đầu tôi và tôi phải lôi chúng ra từng chuyện, từng chuyện.

Trong chiến tranh, tôi làm việc trong ủy Ban Văn Hóa tỉnh Quảng Bình. Sau ngày giải phóng miền Nam, tôi vẫn còn ở lại nơi đó. Cái mảnh đất này nó tác động dễ sợ lên tôi, vì ở đó tôi đã qua hết thời son trẻ của đời mình, đã gặp ở đó biết bao nhân vật khác nhau, người lính chiến cũng như người thường dân, người bị nạn, kẻ bị thương, có cả những người đào ngũ, có những trại cải tạo tập trung.

Bà luôn nói rằng bà không muốn trở thành một nhà Văn ?

Tôi trở thành nhà văn do tình cờ mà thôi, mục đích là để giải thoát cho tôi những nỗi đớn đau. Tôi chả tha thiết gì đến cái nghề này. Tôi chỉ dùng nó như một phương tiện để sống còn. Khi còn niên thiếu, tôi muốn trở thành một nữ vô địch, tôi không mơ làm văn sỹ.

Thế bà muốn là nhà vô địch về bộ môn gì ?

Bóng bàn, thể dục thẩm mỹ, sào đôi !

Kể từ khi nào bà quyết định viết văn ?

Năm 1980, tôi viết tin tức. Trước đó, năm 1970, trong chiến tranh, tôi bắt chiếc các bạn tôi trong ủy Ban Văn Hóa viết các đoạn ngắn, những bài thơ, để kích động.Tôi trình diễn. Thơ là một cách giải trí, tôi thích lắm. Tôi còn nhớ trong thời gian này, tôi không hề có ý trở thành một nhà văn chuyên nghiệp.

Kể từ 1980, tôi tập trung tinh thần. Tôi cảm thấy mình có thể đeo đuổi nghề này. Một cảm giác rất mơ hồ, chỉ vì khi đó tôi phải kiếm sống bằng cách viết các chuyện phim. Khi đó, viết chuyện phim chẳng có nghĩa gì cả vì làm gì có Cinéma thực thụ trong một nước nghèo mạt như Việt Nam, chỉ có tuyên truyền mà thôi !

Tôi viết truyên cho năm bộ phim, được người khác thực hiện thành phim. Rồi cũng như tất cả những người viết truyện phim khác, tôi muốn trở thành đạo diễn. Điều này sau đó trở thành mộng ước không thành của tôi, hại tôi đến nỗi trở thành phá sản. Tôi viết một tài liệu nghệ thuật mệnh danh là Sanctuaire Des Espoirs (2), tôi đổ vào việc thực hiện cuốn phim này toàn bộ tiền bạc của tôi. Giống như trong các bài viết, tôi công kích chế độ. Bởi vậy, người ta phá hủy ngay từ trong phòng thí nghiệm tất cả những thước phim. Khi đó là năm 1990, một năm trước khi tôi bị bắt giam.Tôi khởi đầu quay phim từ 1988, cuốn phim này mất khá nhiều thì giờ. Thực hiên một cuốn phim khó hơn viết sách nhiều.Viết sách không cần có tiền, có vật liệu, lại không phải giao tế với người khác. Terres Des Oublis (Chốn Vắng) có thể hơi dài nhưng tôi viết cuốn này cũng như các cuốn khác, môt cách đều đặn, trong hơn một năm trời. Sau đó thì tôi sẽ nghỉ ngơi, săn sóc gia đình, Trong một hai năm, cái đó còn tùy, tôi sẽ viết một cuốn khác.

Có khi nào bà nói đến mình trong một tiểu thuyết ?

Chưa đâu. Trong mỗi câu chuyện, tôi đặt vào những ý nghĩ của mình, những giấc mộng, những ảo mộng và phản ảo mộng. nhưng không bao giờ là những lời tự thuật. Tôi đã có lúc viết hồi ký. Đó là khi tôi ở Paris năm 1994 (1). Các bạn tôi sợ rằng họ sẽ lại bắt tôi, hay sẽ giết chết tôi, vì vậy họ muốn tôi viết hồi ký. Tôi đã viết một bài viết gọi là Les Chandelles Blanches (Những Cây Nến Trắng). viết giang dở vì tôi phải trở về nước. Cũng chưa đến lúc phải viết cho xong vì đời tôi cũng là một cuốn sách viết chưa xong.

Với tôi, đen trắng phân minh. Tiểu thuyết là tiểu thuyết.Tự thuật là tự thuật. Tôi không muốn lẫn lộn cái này cái kia. Tánh tôi là như vậy. Tôi cứng ngắc. Tôi hơi nghiêm khắc một chút, quá giản dị để có thể tạo thành những chuyện rắc rối, nhiêu khê hay tế nhị.Tôi thích những biên giới. Ví dụ như giữa con người với nhau, nhiều điều trở thành hấp dẫn hơn nếu nó không quá rõ rệt. Giữa tình bạn và tình yêu, hay trong tình cảm giữa một anh trai với em gái của mình, người ta thêm vào một chút dục tình loạn luân, hấp dẫn chứ, việc đó làm người ta dao dộng, nuôi dưỡng những giấc mơ thầm kín, và tạo nên một vẻ đẹp kỳ ảo cho văn chương. Tôi không thích mấy chuyện như vậy, trong đời sống cũng như trong văn chương. Tôi không thích những mập mờ. Tôi đã hấp thụ một sự giáo dục phong kiến cực kỳ.

Gia dình bà ra sao ?

Một gia đình thủ cựu. Chỉ chấp nhận những nguyên tắc của một nền đạo đức rất cổ xưa. Bà nội tôi là một địa chủ. Bên ngoại, có các y sỹ, các giáo sư. Cha tôi là một kỹ sư vô tuyến. Ông đã theo học cao đẳng kỹ thuật của Pháp tại Hà Nội. Sau đó ông là kỹ sư trên một tầu dân sự Pháp cho đến khi hai quốc gia tuyên chiến với nhau.

Bà nghĩ gì về các cuộc thảo luận hiện tại trên nước Pháp, về quá khứ, về sự đô hộ ?

Vô ích! Quá khứ là quá khứ. Nhưng lịch sử hình thành như vậy. Tầu đô hộ Việt Nam, Tây đô hộ Việt Nam, nhưng Việt Nam lại đô hộ Cao Miên, đô hộ người Chàm. Người đương thời không thể chịu trách nhiệm các sự việc thuộc về lịch sử của quá khứ. Đào mồ để dựng xác chết đã chôn lâu ngày có ích lợi gì ? Chỉ mất thì giờ. Có thể tôi nói quá thẳng nhưng tôi không phải là người làm chính trị. Việc tôi chiến đấu cho Tư Do chẳng vì lợi lộc cá nhân gì. Vì thế tôi chẳng cần lấy lòng ai. Tôi tư do.

Bà có xử dụng tiểu thuyết của bà vào các mục tiêu chánh trị hay không ?

Không, không bao giờ. Tiểu thuyết là để cho chính bản thân tôi. Bài bản chính trị thì cho người khác.Thế đó, tôi dấn thân, nhưng không cho nhóm nào, cho đảng nào.Tôi chỉ là một con sói cô đơn. Tôi rất hài lòng với bản thân của tôi.

Tại sao bà chiến đấu ? Tại sao bà không ở yên trong nhà bà để viết ?

Tôi làm sao có thể tiếp tục viết khi người ta cần tôi giúp. Thời gian đã bị xé rách và tôi cũng thế. Đó là định mệnh của tôi.

Tại sao «Terres Des Oublis» lạ là một tiểu thuyết sống sượng và tình dục trắng trợn đến thế ?

Việc đó làm bà ngạc nhiên vì tôi là người Á Châu phải không ? Đó là bản tánh của tôi. Con mèo thì gọi là con mèo, sự thực là sự thực.Tôi không khéo nói loanh quanh. Tôi hoàn toàn tự do trong lãnh vực này. Tôi phải làm đúng như con người hiện hữu của tôi.

Phải chăng vì thế mà bà bị kiểm duyệt ?

Không phải vậy đâu. Tiểu Thuyết Vô Đề, Myosotis (Lưu Ly) và cuốn sách này không dược xuất bản trong nước. Chúng chỉ được xuất bản bằng ngoại ngữ. Tôi viết bằng tiếng Việt, rồi các bạn tôi người Đức, người Pháp mang hộ bản thảo cho tôi đến biên giới, rồi họ lại gửi từ Paris về cho tôi những bản dịch. Từ khi được thả ra, người ta cấm tôi xuất bản. Các ký giả bị cấm nhắc đến tên tôi. Người nào vi phạm, cớm sẻ can thiệp ngay.

Găng lắm, nhưng tôi đã chọn lựa, tự mình chọn lựa, tôi ở lại để chiến đấu. Phải quen với đủ mọi tình huống, kể cả sự chết. Bình thường mà thôi !

Bà sợ không ?

Nếu tôi đã nhổ toẹt vào quyền lực thì tôi đâu có còn được sợ hãi.

Động lực nào khiến bà can đảm như vậy ?

Có lẽ tại tôi đã tiêu mất béng cái khả năng hèn hạ trong thời son trẻ của tôi. Tôi cho rằng trong mỗi một chúng ta có sự pha trộn của lòng can đảm, sự hèn hạ, sự thông minh, sự đần độn, với một tỷ số khác nhau. Chẳng ai hoàn toàn hèn hạ hay hoàn toàn dũng cảm. Ai nói vậy là quá tự kiêu hay nói láo, là bịp bợm mà thôi.

Khi tôi còn rất trẻ, tôi phải kết hôn với một người đàn ông yêu tôi nhưng tôi không yêu lại. Hắn ta đã kề súng vào cổ tôi, bắt tôi phải lấy hắn nếu không hắn sẽ bắn vào đầu vào cổ tôi rồi tự tử chết theo. Khi đó tôi sợ, tôi mới 20 tuổi, hắn ta điên loạn vì tình mà cha tôi thì ở xa. Bà cũng biết trong gia đình người cha là sự nâng đỡ đầu tiên cho những người con gái. Các em trai của tôi còn nhỏ vì tôi là chị cả. Tôi sợ chết mà cũng chẳng biết làm sao để thoát ra. Tôi đã sống kiếp nô lệ như một thảo vật, khá lâu. Sau khi tôi sanh được hai đứa con, tôi đòi ly dị nhưng cha tôi lại can thiệp vào. Cha tôi bắt tôi phải ở với người đàn ông đó vì gia đình tôi phong kiến. Ly dị là làm bại hoại gia phong.Tôi phải chịu đựng như vậy mãi tới 1980. Cha tôi là thần tượng của tôi. Ông là một người rất tãn tâm, rất dễ thương.vì thế tôi phải nghe lời ông.

Thế đó, tôi đánh mất hết sạch sự hèn hạ của con người tôi như thế đó.

Bà viết về chiến tranh. chiến trận. Bà có sống thực trong đó hay không ?

Trong chiến tranh, tôi là một người hoạt náo.Tôi không phải là một người lính. Tôi không biết bắn súng. Tuy nhiên tôi phải dẫn theo nhóm của chúng tôi, vì thế dù muốn dù không cũng phải quen với những cuộc dội bom, với các xác chết, với sự tanh tưởi thối tha, với những miếng thịt bị xé rách. Nếu tôi đã là một người lính, thì tôi đả biết chiến đấu với người chồng cũ của tôi. Tôi lúc đó không biết đánh nhau, vì thế tôi đã thụ động chịu nhịn những cú đấm của hắn .Tôi là một người nổi loạn, coi thường mọi sự, kể cả sự chết, trước bạo quyền. Nhưng tôi không đánh nhau, không bao giờ. Tôi sợ, tôi xấu hổ. Bọn buôn bán, bọn hàng tôm, hàng cá. chúng chưởi. Tôi im lặng, tôi tránh xa. Trước người chồng, tôi không có thứ vũ khí nào và tôi cũng chẳng dám kêu la !

Ghi chú :

(1) Năm 1994, Jacques Toubon, Bộ Trưởng Văn Hóa Pháp, trao tặng Dương Thu Hương chức Hiệp Sỹ Nghệ Thuật và Văn Chương Pháp (Chevalier des arts et des lettres).
(2) Tác giả đang viết tiếp. Tiểu thuyết này chưa có tựa đề chính thức. Tên tiếng Pháp có nghĩa là Nơi Ẩn Náu Của Những Hi Vọng.

Sau đây là bài phỏng vấn bằng tiếng Pháp.

Tout Feu, Tout Femme

Les romans de Duong Thu Huong ne paraissent plus au Vietnam mais à l'étranger. Rencontre avec une dissidente, entre engagement et littérature.

par Claire Devarrieux
Quotidien : Jeudi 09 février 2006

Duong Thu Huong est la romancière du Vietnam la plus connue au monde. Depuis qu'elle a été emprisonnée sept mois en 1991, et qu'elle doit sa libération à l'intervention de personnalités occidentales, elle n'est plus éditée dans son pays. Elle vit à Hanoi. Elle n'est pas, au sens strict du terme, en résidence surveillée, précise son traducteur, Phan Huy Duong : «Elle se déplace comme elle veut, mais elle a deux policiers en permanence devant chez elle, jour et nuit, qui interpellent ses visiteurs, rapportent ses conversations. Elle ne peut pas avoir de vie privée.»

Duong Thu Huong, qui est née en 1947, a été exclue du Parti communiste en 1990, et de l'Union des écrivains. On lui reproche ses prises de position iconoclastes, son engagement pour la démocratie. Son traducteur dit : «Dans une société confucéenne, la place d'une femme n'est pas là. Pendant la guerre, on l'affiche, c'est émouvant, mais après, on attend d'elle qu'elle retourne à la cuisine.» Pendant la guerre, partie pour le front à l'âge de 20 ans, Duong Thu Huong dirigeait une troupe d'animation artistique.

Elle est à Paris pour la sortie de Terre des oublis. Elle est souriante, joyeuse. Et puis, tout d'un coup, elle jette des flammes.

A quel moment avez-vous eu l'idée de «Terre des oublis» ?

Cette histoire était là depuis longtemps, elle vient de la province de Quang Binh [afin de nous faciliter la tâche, Duong Thu Huong note sur un papier : «Quang Binh est une province du centre du pays, dans la guerre c'était la ligne du feu»], comme Roman sans titre et Myosotis. J'ai écrit Roman sans titre comme une dette envers mes amis défunts, chacun de ces livres sort des souvenirs qui me hantent, les histoires s'entassent dans ma tête et une par une je dois m'en libérer.

Pendant la guerre, je travaillais au comité de la culture provinciale de Quang Binh. Après la libération du Sud, je suis restée dans la même région. Ce territoire me frappe violemment, parce que là-bas toute ma jeunesse se passe, j'ai rencontré des gens si différents, des soldats, des civils, des victimes, des blessés, et même des déserteurs, il y avait beaucoup de camps pour les rééduquer, là-bas, dans la province de Quang Binh.

Vous dites toujours que vous ne vouliez pas devenir écrivain.

Je suis devenue écrivain par hasard, pour me libérer des douleurs. Je ne suis pas si intéressée par ce métier, mais je le vois comme une façon unique de survivre. Dans mon adolescence je rêvais de devenir une championne, pas un écrivain.

Une championne de quoi ?

De ping-pong, de gymnastique, de barres parallèles !

Quand avez-vous décidé d'écrire ?

En 1980. J'écris des nouvelles. Auparavant, en 1970, pendant la guerre, pour imiter mes amis du comité culturel, je commence par de petits morceaux, des poèmes, en amatrice. Je joue, les poésies sont une sorte de distraction, j'adore ça. Je me souviens de ce moment, je n'ai aucune idée de devenir un écrivain professionnel.

A partir de 1980, je me concentre. Je commence à me sentir en quelque sorte capable de suivre ce métier. Une impression très vague, parce que je dois gagner ma vie par ailleurs, en étant scénariste. A l'époque, scénariste, ça ne veut rien dire, le cinéma véridique n'existe pas encore dans un pays aussi pauvre que le Vietnam, ce n'est que de la propagande.

J'ai écrit le scénario de cinq films, qui ont été réalisés par d'autres. Comme tous les scénaristes, j'ai voulu passer à la mise en scène, cela a été pour moi un grand rêve raté, qui m'a nui et m'a mise en faillite. J'ai écrit un documentaire artistique, le Sanctuaire des espoirs, j'ai mis tout mon argent dans le financement du film. Comme dans mes textes politiques, je critique le régime, c'est pourquoi, au laboratoire, on a détruit toute la pellicule. C'était en 1990, un an avant mon arrestation. J'avais tourné l'hiver 1988, le film m'a pris du temps. Un film, c'est beaucoup plus dur qu'un livre, écrire ne demande pas d'argent, de matériau, surtout ça ne demande pas de relations avec autrui. Terre des oublis est peut-être long, mais je l'ai écrit comme les autres, régulièrement, pendant une année et quelques mois. Après je me repose, je m'occupe de ma famille. Une année ou deux, ça dépend, et j'amorce un autre roman.

Vous est-il arrivé de parler de vous dans un roman ?

Pas encore. Dans chaque histoire, je mets mes pensées, mes rêves, mes illusions et mes désillusions, mais ce n'est jamais autobiographique. J'ai déjà écrit des mémoires, quand j'étais à Paris en 1994 (1), tous mes amis craignaient qu'on m'arrête à nouveau, ou qu'on me tue, et ils m'ont demandé d'écrire mon histoire. J'ai écrit un texte qui s'appelle les Chandelles blanches, qui est resté inachevé car je devais retourner là-bas. Ce n'est pas le moment d'achever ce livre, puisque je suis moi-même le livre inachevé.

Chez moi, tout est clair, les démarcations sont nettes. Roman c'est roman, autobiographie c'est autobiographie, je ne veux pas mêler les deux choses. C'est mon caractère. Je suis rigide, un peu trop sérieuse. Trop simple pour créer quelque chose de bien sophistiqué et de bien délicat. J'aime les frontières. Par exemple, chez les êtres humains, beaucoup de choses sont très agréables quand elles restent vagues. Entre l'amitié et l'amour, ou dans le sentiment entre un frère et une soeur, on ajoute une sensualité incestueuse, ça attire les autres, ça bouleverse, ça alimente les rêves en secret, cela crée une beauté extraordinaire pour la littérature. Moi je n'aime pas ça, ni dans la vie, ni dans la littérature. Je n'aime pas les ambiguïtés. J'ai reçu une éducation féodale stricte.

Quelle était votre famille ?

Une famille traditionnelle. Qui accepte et pratique strictement les principes de la morale ancienne. Ma grand-mère paternelle était une propriétaire terrienne. Côté maternel, on était médecin, enseignant. Mon père était un ingénieur de la communication sans fil. Il a fait ses études à l'école supérieure technique de France à Hanoi. Après, il a été ingénieur sur un bateau français civil, jusqu'à la guerre entre les deux pays.

Que pensez-vous des débats actuels en France, sur le passé, sur la colonisation ?

C'est inutile ! Ce qui est passé est passé. Mais l'histoire se forme toujours comme ça ! Les Chinois ont été les envahisseurs envers les Vietnamiens, les Français ont été les envahisseurs envers les Vietnamiens, mais les Vietnamiens ont été les envahisseurs envers les Cambodgiens, et envers les Cham. Nous autres contemporains ne sommes pas responsables de ce qui s'est passé avant nous. Pourquoi creuser pour exhumer un cadavre bien enterré ? C'est beaucoup de temps perdu. Peut-être suis-je trop franche. Mais je ne suis pas un homme politique. Ma lutte pour la démocratie est une lutte gratuite, désintéressée. Il se trouve que je n'ai pas besoin de plaire. Je suis libre.

Vous servez-vous de vos romans à des fins politiques ?

Non, jamais. Le roman, c'est pour moi-même, les textes politiques sont pour les autres. Là, je m'engage. Mais pas dans un groupe, ni dans un parti. Je suis toujours une louve solitaire. Je me sens très bien avec moi-même.

Pourquoi vous battre ? Pourquoi ne pas rester chez vous à écrire ?

Je ne peux pas continuer à écrire quand on me demande de l'aide. Le temps est déchiré, et moi aussi. C'est ma destinée.

Pourquoi «Terre des oublis» est-il un roman si cru, si directement sexuel ?

Cela vous étonne parce que je suis une Asiatique ? C'est mon caractère. J'ai toujours appelé le chat le chat, la vérité la vérité. Je ne suis pas douée pour tourner autour. Je suis totalement libre dans ce domaine, je dois faire comme je suis.

N'est-ce pas pour cela que vous êtes censurée ?

Mais non, Roman sans titre, Myosotis et ce livre-là ne sont pas publiés chez moi. Ils le sont seulement en langue étrangère. J'écris en vietnamien, puis mes amis allemands, français, portent le manuscrit à la frontière, ensuite on m'envoie la traduction de Paris. Depuis ma libération, on m'interdit de publier. Les journalistes n'ont pas le droit de citer mon nom. S'ils le font, la police intervient.

C'est dur, mais pas pour moi, c'est mon choix, je reste pour lutter. Je dois me familiariser avec toute sorte de choses, même la mort. C'est normal.

Vous craignez pour votre vie ?

Si je veux cracher sur le pouvoir, je n'ai pas le droit de craindre.

D'où vous vient ce courage ?

C'est peut-être que j'ai consommé toutes mes capacités de lâcheté dans ma jeunesse. Je crois qu'en chaque être humain coexistent courage, lâcheté, intelligence, stupidité, avec des pourcentages différents. Je ne crois pas aux hommes totalement lâches, ou totalement héroïques, s'ils se disent tels, c'est trop d'orgueil ou de mensonges, ce sont des tricheurs.

Quand j'étais très jeune, j'ai dû me marier avec un homme qui m'aimait et que je n'aimais pas. Il a mis son fusil sur mon cou, il m'a demandé de l'épouser, sinon il me mettait une balle dans la gorge, il se tuerait ensuite. J'avais peur, j'avais 20 ans, c'était un homme fou amoureux, mon père était loin. Vous savez bien que dans une famille le père est toujours le premier soutien des filles. Mes frères étaient petits, je suis l'aînée, j'ai eu peur de mourir, et je ne pouvais pas m'en sortir. J'ai vécu comme une esclave, une vie végétale, assez longtemps. Après la naissance de deux enfants, j'ai demandé le divorce, mais mon père est intervenu. Il m'a obligée à rester avec cet homme, parce que pour une famille féodale, un divorce c'est salir l'honneur des siens. J'ai dû rester dans ce carcan jusqu'en 1980. Mon père était mon idole, c'était un homme très dévoué, très aimable, c'est pourquoi je devais me soumettre. Voilà comment j'ai épuisé ma part de lâcheté.

Vous écrivez sur la guerre, les combats. Vous les avez vécus ?

Pendant la guerre, je suis une animatrice, pas un soldat. Je ne sais pas tirer. Mais je dois emmener ma troupe, je dois me familiariser de gré ou de force avec les bombardements, les cadavres, l'odeur de pourri, les chairs déchirées, ces choses. Si j'avais été soldat, j'aurais su me battre contre mon ex-mari, je ne savais pas, c'est pourquoi j'ai dû rester passive pour survivre à ses coups de poing. Je suis une rebelle, qui brave tout, même la mort, devant le pouvoir, mais je ne me bats pas, jamais, j'ai peur, j'ai honte ; les petites vendeuses, les poissonnières, si elles m'insultent je garde le silence, je m'éloigne. Devant mon mari, j'étais désarmée, je n'osais pas crier.

(1) En 1994, Jacques Toubon, ministre de la Culture, décore Duong Thu Huong. Elle est chevalier des arts et des lettres.

VNPARIS - Communication vietnamienne .

VNPARIS - Communication vietnamienne
.